ΝΙΚΟΣ ΓΚΑΤΣΟΣ: «Χρόνια και χρόνια πάλεψα με το μελάνι και το σφυρί, βασανισμένη καρδιά μου, για να σου κάμω ένα κέντημα»

Νίκος Γκάτσος: «Χρόνια και χρόνια πάλεψα με το μελάνι και το σφυρί, βασανισμένη  καρδιά μου. Με το χρυσάφι και τη φωτιά για να σου κάμω ένα κέντημα. Ένα ζουμπούλι πορτοκαλιάς. Μιαν ανθισμένη κυδωνιά να σε παρηγορήσω».

ΓΚΑΤΣΟΣ ΝΙΚΟΣ (δεξιά) Φοιτητής επισκέπτεται την Ασέα το 1930-Φωτογραφία από Μαρία Φράγκου

Σαν σήμερα (8/12/1911), γεννήθηκε ο Νίκος Γκάτσος, ο ποιητής που άφησε ανεξίτηλο το στίγμα του στο έντεχνο ελληνικό τραγούδι τις τελευταίες δεκαετίες του 20ου αιώνα, ένας «υπηρέτης δυο αφεντάδων», της ποίησης και του τραγουδιού.

«Ο ΓΚΑΤΣΟΣ ΕΠΗΡΕΑΣΕ ΕΜΕΝΑ, ΟΧΙ ΕΓΩ ΤΟΝ ΓΚΑΤΣΟ. Εγώ ήμουν ο μαθητής. Είχα την τύχη να εισπράξω πολύτιμα μαθήματα, ιδίως σε μια περίοδο, μετά την απελευθέρωση, που οι συνομήλικοί του φίλοι έφυγαν στην Ευρώπη, και οι δικοί μου πάλι το ίδιο, και μείναμε οι δυο μας στο πατάρι του “Λουμίδη” ή του “Πικαντίλλυ” να μιλάμε....
Ο Γκάτσος γνωρίζει πολύ περισσότερα από μένα, από όσα σου αφήνει να καταλάβεις όταν είσαι σε μια κατευθείαν συνομιλία μαζί του. Αυτό είναι ίδιον των σοφών ανθρώπων: δεν σου κάνουνε επίδειξη γνώσεων, σου λένε τ’ απαραίτητα, και σε σένα εναπόκειται ν’ αντιληφθείς ότι αυτά τ’ απαραίτητα εμπεριέχουν βαθύτατη γνώση, και δεν είναι απλώς μια στοιχειώδης έκφραση τυχαίων απόψεων» (Μάνος Χατζιδάκις)

Για την "Αμοργό" λέει: «Δεν ξέρω να σας πω τι θα ήταν η ποίηση χωρίς την Αμοργό. Πάντα πιστεύω ότι η ποίηση και η μουσική έχουνε μια αυτάρκεια και δεν περιμένουνε τα καινούργια έργα για να ξαναϋπάρξουν. Αλλά μπορώ να πω πόσο σημαντικό ποίημα είναι η ''Αμοργός'': υπήρξε το πιο ολοκληρωμένο ποιητικό κείμενο στην εποχή που βγήκε, διότι καμία από τις εργασίες των άλλων σημαντικών μας ποιητών εκείνου του καιρού, που άσκησαν μεγάλη επίδραση στα ελληνικά γράμματα, δεν έδωσε με τόση πυκνότητα και τόση αρτιότητα ένα ολόκληρο ποίημα, όπως είναι η «Αμοργός» του Νίκου Γκάτσου. Οφείλω να σας πω ότι την «Αμοργό» την ανεκάλυπτα, από μία εποχή και πέρα, συνεχώς. Δεν ήταν κάτι που με θάμπωσε μόλις μου πρωτοεμφανίστηκε και που έμεινα μ’ αυτό τον θαυμασμό ─όπως μου συνέβη για παράδειγμα με τον ''Μπολιβάρ'' του Εγγονόπουλου, που όταν τον πρωτοδιάβασα, θαμπώθηκα κι έμεινα για πολύ καιρό με το αρχικό θάμπωμα. Σήμερα βέβαια αναγνωρίζω το μεγαλείο του ποιήματος, αλλά αναγνωρίζω και τις ρωγμές του. Στον Γκάτσο δεν αισθάνθηκα αυτό το θάμπωμα, αλλά από μία εποχή και μετά άρχισε να μου αποκαλύπτεαι και, σε κάθε στιγμή αυτής της αποκάλυψης, συμπληρωνόταν μπροστά μου ένα μνημειώδες έργο νεοελληνικού ποιητικού λόγου. Περιέχει βαθύτατα την ελληνική παράδοση, δεν την εκμεταλλεύεται, ενώ συγχρόνως περιέχει όλη την ευρωπαϊκή θητεία του μεσοπολέμου. Το έχει γράψει δηλαδή ένας άνθρωπος που ζει βαθιά τον καιρό του, ενώ συγχρόνως περιέχει βαθιά και την παράδοσή του. Η ''Αμοργός'' είναι η έκφραση αυτών των δύο στοιχείων που συνθέτουν την προσωπικότητα του Γκάτσου: βαθιά Έλληνας και βαθιά Ευρωπαίος».

«Έχει μετέλθει πολλά επαγγέλματα. Σε δύσκολες ώρες ιδιώτευσε ως μεσίτης πόθων και ως προξενητής ανεκπλήρωτων ονείρων. Επιδόθηκε στην εκμάθηση ξένων γλωσσών : της σιωπής, των χρωμάτων, της αφής, της μουσικής, των ψιθύρων. Με ιδιαίτερη ευχέρεια χειρίζεται τη διάλεκτο του μαύρου, ιδίως όπως ομιλείται μεσουρανούντος του ήλιου. Προσφάτως παρακολουθεί ιδίαις δαπάναις μαθήματα αποχρώσεων και υπεκφυγών. Στον ελεύθερο χρόνο του προτιμά να διαβάζει ολιγοσέλιδα βιβλία κυρίως για τα ίχνη αίματος που αφήνουν στα δάχτυλα καθώς τα ξεφυλλίζεις» (Δημήτρης Δασκαλόπουλος).

«Ο Νίκος Γκάτσος δεν πήγε ποτέ στην Αμοργό. Δεν έδωσε ποτέ συνέντευξη.Ήταν ένας πολύ αυστηρός φίλος, κατά τον Μάνο Χατζιδάκι. Έλεγε τα απαραίτητα. Έζησε βίον ασκητικόν. Μακριά από την πολλή συνάφεια του κόσμου και τες πολλές κινήσεις και ομιλίες, κατά τον Αλεξανδρινό. Εσιώπησε πολύ... Και τραγούδησε απίστευτα! Οι στίχοι των τραγουδιών του, πραγματικά ποιήματα οι περισσότεροι, μας διδάσκουν τι πάει να πει αρρενωπότητα της δημοτικής παράδοσης, οργανική λειτουργία της ομοιοκαταληξίας, ήθος της ελληνικής» ( Οδυσσέας Ελύτης).

«Έγραψε μοναδικά τραγούδια. Όλα τα ακριβά στοιχεία της ποίησής του τα 'κανε στίχους που κινητοποίησαν τη ναρκοθετημένη νεοελληνική ευαισθησία, έτσι καθώς κοιμόταν αναίσθητη μες στην απέραντη αισθηματολογία των στιχουργών και των επιθεωρησιογράφων» (Μάνος Χατζιδάκις).

Ο Γιώργος Σεφέρης διηγείται ένα περιστατικό που έτυχε στο Νίκο Γκάτσο:

«Γύριζε το χειμώνα του ‘36, σπίτι του από μια ταβέρνα. Ήμουνα στην Κορυτσά και είχα στείλει στην Αθήνα, σε χειρόγραφο, το “Με τον τρόπο του Γ. Σ.”. Κατά κακή του τύχη -μολονότι πολύ αθώος, είχε κάποτε ύφος φοβερά βλοσυρό- τον έπιασαν και τον πήγαν στο τμήμα. Τον έψαξαν. Στην τσέπη του το χειρόγραφο.

-Ρε, τι σου ‘κανε η Ελλάδα και σε πληγώνει; Κομμουνιστής, ε;

-Μα, κύριε αστυνόμε, δεν το ‘γραψα εγώ αυτό, το ‘γραψε ο κ. Σ. που είναι πρόξενος.

-Πρόξενος, ε; Τέτοιους προξένους έχουμε. Γι’ αυτό πάμε κατά διαβόλου.

Ευτυχώς βρέθηκαν στις τσέπες του και κάτι άλλα της ίδιας τεχνοτροπίας που αφόπλισαν τους φρουρούς της ησυχίας μας:

-Σ’ αφήνουμε, μωρέ, γιατί είσαι βλάκας, του είπαν όταν τα διάβασαν».

«ΑΜΟΡΓΟΣ»
Αποσπάσματα από την «Αμοργό» του Νίκου Γκάτσου 

...Τι να μου κάμει η σταλαγματιά που λάμπει στο μέτωπο σου;

Το ξέρω πάνω στα χείλια σου έγραψε ο κεραυνός τ' όνομα του

Το ξέρω μέσα στα μάτια σου έχτισε ένας αητός τη φωλιά του

Μα εδώ στην όχτη την υγρή μόνο ένας δρόμος υπάρχει

Μόνο ένας δρόμος απατηλός και πρέπει να τον περάσεις

Πρέπει στο αίμα να βουτηχτείς πριν ο καιρός σε προφτάσει

Και να διαβείς αντίπερα να ξαναβρείς τους συντρόφους σου

Άνθη πουλιά ελάφια

Να βρείς μιαν άλλη θάλασσα μιαν άλλη απαλοσύνη

Να πιάσεις από τα λουριά του Αχιλλέα τ' άλογα

Αντί να κάθεσαι βουβή τον ποταμό να μαλώνεις

Τον ποταμό να λιθοβολείς όπως η μάνα του Κίτσου.

Γιατί κι εσύ θα' χεις χαθεί κι η ομορφιά σου θα' χει γεράσει.

Μέσα στους κλώνους μιας λυγαριάς βλέπω το παιδικό σου πουκάμισο να στεγνώνει

Πάρ' το σημαία της ζωής να σαβανώσεις τον θάνατο

Κι ας μη λυγίσει η καρδιά σου

Κι ας μην κυλήσει το δάκρυ σου πάνω στην αδυσώπητη τούτη γη

Όπως εκύλησε μια φορά στην παγωμένη ερημιά το δάκρυ του πιγκουΐνου

Δεν ωφελεί το παράπονο

Ίδια παντού θα' ναι η ζωή με το σουραύλι των φιδιών στη χώρα των φαντασμάτων

Με το τραγούδι των ληστών στα δάση των αρωμάτων

Με το μαχαίρι ενός καημού στα μάγουλα της ελπίδας

Με το μαράζι μιας άνοιξης στα φυλλοκάρδια του γκιώνη

Φτάνει ένα αλέτρι να βρεθεί κι ένα δρεπάνι κοφτερό σ' ένα χαρούμενο χέρι

Φτάνει ν' ανθίσει μόνο

Λίγο σιτάρι για τις γιορτές λίγο κρασί για τη θύμηση λίγο νερό για τη σκόνη...

...Πόσο πολύ σε αγάπησα εγώ μονάχα το ξέρω

Εγώ που κάποτε σ' άγγιξα με τα μάτια της πούλιας

Και με τη χαίτη του φεγγαριού σ' αγκάλιασα και χορέψαμε μες στους 

καλοκαιριάτικους κάμπους

Πάνω στη θερισμένη καλαμιά και φάγαμε μαζί το κομμένο τριφύλλι

Μαύρη μεγάλη θάλασσα με τόσα βότσαλα τριγύρω στο λαιμό 

τόσα χρωματιστά πετράδια στα μαλλιά σου... (περιοδικό Ως3)

Καντάτα βασισμένη στο ομώνυμο ποίημα του Νίκου Γκάτσου.

Για μέτζο-σοπράνο, τενόρο, βαρύτονο, ηθοποιό, μικτή χορωδία και συμφωνική ορχήστρα. 

Την παρουσίαση του έργου επιμελήθηκε -μετά τον θάνατο του συνθέτη- ο ΝίκοςΚηπουργός, στον οποίον ο Μάνος είχε εμπιστευτεί επί μακρόν την ενορχήστρωση της Αμοργού.

Τραγουδούν: Μαρία Φαραντούρη, Tάσης Χριστογιαννόπουλος, Δώρος Δημοσθένους

Ενορχήστρωση - Αναπροσαρμογή: Νίκος Κυπουργός

Μουσική Διεύθυνση: Λουκάς Καρυτινός

Διεύθυνση χορωδίας: Αντώνης Κοντογεωργίου

************ΟΛΟΚΛΗΡΟ ΤΟ ΕΡΓΟ****************************************************

Ολόκληρη η δισκογραφία του Νίκου Γκάτσου σε youtube ----> ΕΔΩ

Επιμέλεια κειμένων-Παρουσίαση: Χρήστος Ζουλιάτης

Μάνος Χατζιδάκις και Πιέρ Πάολο Παζολίνι / Μια συνάντηση που δεν έγινε ποτέ και όμως, τα παιδιά κάτω στον κάμπο «I ragazzi giù nel campo»

Μάνος Χατζιδάκις - Πιέρ Πάολο Παζολίνι.

Στις 2 Νοεμβρίου 1975, ο Pier Paolo Pasolini βρέθηκε δολοφονημένος σ' ένα απομακρυσμένο χώρο κοντά σε αεροδρόμιο, υπογράφοντας έτσι μία υποθήκη τραγική για το μέλλον του πολιτισμού.

Καθολικός ο Pasolini, βραβευμένος μάλιστα από το Βατικανό, μολονότι μαρξιστής και άθεος. Ίσως γιατί ελκυόταν από τον θρησκευτικό ουμανισμό και μία συμπάθεια προς το πρόσωπο του Χριστού, ως λαϊκός επαναστάτης και όχι ως το δογματικό σύστημα που προέκυψε απ' τον εκφυλισμό των διδαχών του.

Ποια, όμως, η σχέση του με τον Μάνο Χατζιδάκι? Θα έλεγα καμιά, μόνο που μετάφρασε στα ιταλικά τους στίχους του Μάνου Χατζιδάκι από το τραγούδι «Τα παιδιά κάτω στον κάμπο» που είχε γράψει για το «Sweetmovie» του Βαλκάνιου Dusan Makaveyef, ταινία που όταν πρωτοβγήκε δημιούργησε παγκόσμια αίσθηση. Δε γνωρίζουμε αν συναντήθηκαν ποτέ ο Pasolini με τον Χατζιδάκι. Ο Μάνος δούλεψε στη Ρώμη το 1975, τη χρονιά που δολοφονήθηκε ο Παζολίνι, τη μουσική

ενός ασήμαντου πολιτικού θρίλερ, με τίτλο FacCIA di Spia. Παρουσιάζει, όμως, τρομερό ενδιαφέρον το εν λόγω ντοκουμέντο με την Ιταλίδα pop ερμηνεύτρια και ηθοποιό Daniela Davoli, κυρίως γιατί οι ελληνικοί στίχοι του Χατζιδάκι - και κατ' επέκταση οι ιταλικοί του Pasolini - φώτιζαν τα απωθημένα βιώματα του ανθρώπινου ασυνείδητου και απενοχοποιούσαν τον παρορμητισμό του σεξ, στοιχεία που αξιώθηκαν βαθιάς μελέτης από τον Ιταλό διανοητή του κινηματογράφου.

(στοιχεία από το Lifo)

Το τραγούδι γράφτηκε το 1945 για το έργο «Το καλοκαίρι θα θερίσουμε» του Αλέξη Δαμιανού που σκηνοθέτησε ο Γιώργος Σεβαστίκογλου. Τριάντα χρόνια αργότερα (1974), το βρίσκουμε στην ταινία «Sweet Movie» του Ντούσαν Μακαβέγιεφ.

Για λόγους που δεν γνωρίζουμε, ο Πιέρ Πάολο Παζολίνι μετέφρασε τους στίχους κι έτσι προέκυψε η ιταλική βερσιόν «I ragazzi giù nel campo».

**********************************************************************************

ΟΙ ΣΤΙΧΟΙ ΣΤΑ ΙΤΑΛΙΚΑ

I RAGAZZI GIU NEL CAMPO.

I ragazzi giù nel campo non si curano del tempo,

Ma si buttano dentro I fiumi per pescare la croce-premio.

I ragazzi giù nel campo dan la caccia ad un pazzo

Poi lo strozzano con le mani e lo bruciano in riva al mare.

Vieni, figlia della luna, bella stella mattutina,

E regala a questi ragazzi le carezze del gran cielo

I ragazzi giù nel campo dan la caccia ai borghesi

Tagliano a pezzi, a pezzi le teste

Dei nemici e dei fedeli.

I ragazzi giù nel campo colgono rami di rosmarino

E camuffano buche e pozzi per acciuffare le ragazze

I ragazzi giù nel campo dan la caccia ad un ricco

Gli fan togliere i denti d’oro e lo portano al mercato.

*****************************************
*****************************************
**************************************************************************
Στίχοι: Μάνος Χατζιδάκις
Μουσική: Μάνος Χατζιδάκις
Πρώτη εκτέλεση: Μαρία Κατήρα

Τα παιδιά κάτω στον κάμπο
δεν μιλάν με τον καιρό
μόνο πέφτουν στα ποτάμια
για να πιάσουν τον σταυρό.

Τα παιδιά κάτω στον κάμπο
κυνηγούν έναν τρελό
τον επνίγουν με τα χέρια
και τον καίνε στον γιαλό.

Έλα κόρη της σελήνης,
κόρη του αυγερινού.
Να χαρίσεις στα παιδιά μας
λίγα χάδια του ουρανού.

Τα παιδιά κάτω στον κάμπο
κυνηγάνε τους αστούς
πετσοκόβουν τα κεφάλια
από εχθρούς και από πιστούς.

Τα παιδιά κάτω στον κάμπο
κόβουν δεντρολιβανιές
και στολίζουν τα πηγάδια
για να πέσουν μέσα οι νιες.

Τα παιδιά μες τα χωράφια
κοροϊδεύουν τον παπά
του φοράνε όλα τα άμφια
και το παν στην αγορά.

Έλα κόρη της σελήνης,
έλα και άναψε φωτιά.
Κοίτα τόσα παλικάρια
που κοιμούνται στη νυχτιά.

Τα παιδιά δεν έχουν μνήμη
τους προγόνους τους πουλούν
και ο,τι αρπάξουν δεν θα μείνει
γιατί ευθύς μελαγχολούν.

Ένα άγνωστο τραγούδι του Μάνου Χατζιδάκι με την «αποκηρυγμένη» από τον ίδιο (αλλά τόσο όμορφη) φωνή της Λίτσας Σακελλαρίου. Η συγκεκριμένη ηχογράφηση είναι του 1971 και κυκλοφόρησε αρχικά σε δίσκο 45 στροφών και στη συνέχεια στο LP «Άμα λευτερωθεί η Κρήτη» με ενορχήστρωση Γιώργου Χατζηνάσιου. Μεταδόθηκε και από ραδιοφωνική εκπομπή του Τρίτου Προγράμματος το 2006 σε ειδικό αφιέρωμα για την επέτειο των 12 χρόνων από το θάνατο του μεγάλου συνθέτη που επιμελήθηκε ο Βασίλης Νικολαΐδης. 

Το τραγούδι όμως αυτό έχει μια πολύ ενδιαφέρουσα προϊστορία, αφού στην πραγματικότητα είναι ένα από τα πρώτα πρώτα τραγούδια του Μάνου Χατζιδάκι! Πρωτογράφτηκε το 1945 για το θεατρικό έργο του Αλέξη Δαμιανού «Το καλοκαίρι θα θερίσουμε» που ανέβασε ο Θίασος Ενωμένων Καλλιτεχνών σε σκηνοθεσία Γιώργου Σεβαστίκογλου. Στην παράσταση μάλιστα το ερμήνευε ΕΠΟΝίτικη χορωδία υπό τη διεύθυνση του Μίκη Θεοδωράκη! 

Οι στίχοι του τραγουδιού, γραμμένοι από τον ίδιο τον συνθέτη, δεν είναι άλλοι από τους γνωστούς, αν και αρκετά παραλλαγμένους, στίχους του τραγουδιού «Τα παιδιά κάτω στον κάμπο» που γνωρίσαμε και αγαπήσαμε πολύ αργότερα μέσα από την ταινία «Sweet Movie» (1974). 

Η μουσική όμως είναι εντελώς διαφορετική! Χρησιμοποιείται ένα ρυθμικό μοτίβο, το οποίο στη συνέχεια με την ονομασία «Καλαματιανός» ενσωματώθηκε στη σουίτα «Για μια μικρή λευκή αχιβάδα» (1947-8) για σόλο πιάνο, έργο υπ' αριθμόν 1 στην επίσημη εργογραφία του συνθέτη.

************************************************************************************

Μάνος Χατζιδάκις / Εντελώς μόνος, χωρίς φίλους, στη μάχη κατά της «Αυριανής» και του φασισμού.

Πριν λίγες μέρες ανάρτησα εδώ στο ιστολόγιό μου «Good Life@Facebook» μερικά, σχεδόν άγνωστα στον πολύ κόσμο, στοιχεία για την αθέατη πλευρά της Μελίνας Μερκούρη και επειδή στον Όλυμπο υπάρχει .... συνωστισμός από Θεές και Θεούς, δεν χωράει άλλους, και επειδή κάποιοι είπαν πως η Μελίνα ήταν η αγαπημένη του Μάνου Χατζιδάκι και, ακόμα, επειδή υπήρξε απειλή ("υπάρχουν και δικαστήρια", γράφτηκε κι αυτό), καλό είναι να βάλουμε τα πράγματα στη θέση τους και να δούμε, ποιοι (ΔΕΝ) αγαπούσαν τον Μάνο, ποιοι (ΔΕΝ) του συμπαραστάθηκαν και ποιοι τον πολέμησαν στη μάχη που έδινε ο Χατζιδάκις κατά της φασιστικής «Αυριανής» των Κουρήδων. 

Ας δούμε πρώτα τι έγινε τότε και μετά, ποια θέση πήρε η Μελίνα Μερκούρη στο θέμα αυτό.

Ο Ανδρέας Παπανδρέου είχε δηλώσει πως  "Η Αυριανή είναι υπόδειγμα δημοσιογραφίας"

Ήδη η «Αυριανή» σαν καθαρόαιμο ρυπαρό έντυπο βοθρολυμάτων, είχε πάντα στην μπούκα τον Μ.Χατζιδάκι και έγραφε αντλώντας θέματα από το βόθρο της. Τα πράγματα έγιναν πιο σοβαρά και επικίνδυνα, σε σημείο που να τον εξοργίσει και για ό,τι αφορούσε τον εαυτό του, αλλά και γιατί έβλεπε πως, ο φασισμός ήταν στην καθημερινή μας ζωή και έμπαινε στα σπίτια μας με τη φυλλάδα του Κουρή. Σκεφτείτε ότι τότε η «Αυριανή», πουλούσε 150.000-200.000 φύλλα ημερησίως, αλλά αυτό είναι μια άλλη ιστορία.

Όλα, λοιπόν, ξεκίνησαν από τη συναυλία (7 Σεπτεμβρίου 1987) που έδωσε ο Μάνος Χατζιδάκις με την Νανά Μούσχουρη στο Παναθηναϊκό Στάδιο. Μετά από δυο τραγούδια παίρνει το μικρόφωνο για να καταγγείλει την «Αυριανή» που κατά καιρούς είχε γράψει λίβελους εις βάρος του, με λεξιλόγιο βόθρου και να καταγγείλει τον επικίνδυνο ρόλο της. Και λέει «…τη φυλλάδα που μολύνει τον ελλαδικό χώρο με αναίδεια, χυδαιότητα, τραμπουκισμό και κολακεία συμπολιτών μας (...) που κολακεύεται να πιστεύει σαν τον Καραγκιόζη ότι αυτή έριξε τον Καραμανλή. Ενώ το μόνο που κατάφερε ήταν να κατακρημνίσει την ανθρώπινη αξιοπρέπεια (...). Που ισχυρίζεται ότι προστατεύει τη δημοκρατία όσο είναι δυνατόν να την προστατεύει ένα τρωκτικό της. Που αποκομίζει κέρδη κολακεύοντας την αγραμματοσύνη και την ασημαντότητα, σαν άλλη Αγία Αθανασία του Αιγάλεω. Η ''Αυριανή'' πρέπει να κλείσει. Κι αυτό είναι το νόημα της αποψινής συμμετοχής μου στο Καλλιμάρμαρο».
ΔΕΙΤΕ το βίντεο (από Ελένη Μαρκάκη) ---> ΕΔΩ

Φυσικά η «Αυριανή» απάντησε με ό,τι πιο χυδαίο λεξιλόγιο διέθετε, μέσω ενός λαϊκιστή «δημοσιογράφου», ταγμένος στο σκυλολόι της εφημερίδας που, μάλιστα έχει γράψει και ένα ογκώδες βιβλίο «Στα άδυτα της ΚΥΠ». Δηλαδή, αυτά που ήξερε καλά «από μέσα»:

«Χθες εμφανίσθηκε κι ένας χαμερπής ομοφυλόφιλος, ένας κίναιδος ολκής, να σε αποκαλέσει φίλε αναγνώστη, φασίστα! Μπροστά σε χιλιάδες ανθρώπους και με μια εμπάθεια που διακρίνει τους παθητικούς ανώμαλους, εδήλωσε ότι η εφημερίδα που διαβάζεις είναι φασιστική και συνεπώς εσύ, ο αναγνώστης, φασίστας! Και τα εδήλωσε δημόσια τα θηλυκά του εμέσματα, ένα κνώδαλο που γλείφει από τότε που υπάρχει, τις πατούσες του φασισμού. […].  Πώς είναι δυνατόν

ένα κάθαρμα να αφήνεται ελεύθερο με λύσσα και πάθος όλους αυτούς τους πολίτες να τους βρίζει με την χυδαιότητα των οίκων ανοχής; Ποιος έδωσε το δικαίωμα στον απαίσιο εκμαυλιστή νέων, που ακούει στα ονόματα Μανωλία, Μάνια, Μινού Χατζηδού, ποιος επέτρεψε σε αυτό το απόβρασμα να παίρνει το μικρόφωνο στα χέρια του και να εκθέτει οργανωτές μιας φιλανθρωπικής εκδήλωσης και να διασύρει τον Δήμο Αθηναίων υπό την αιγίδα του οποίου ετέθη; […]. Αυτό το σκουληκιασμενο τομάρι αποτελεί στίγμα για τη σημερινή ελληνική κοινωνία. Να προστατεύσουμε τα παιδιά μας από το ηθικό ΑIDS αυτού του βρωμερού υποκείμενου. Αρκετοί νέοι πλήρωσαν ακριβά τη γνωριμία τους μαζί του. Όχι άλλα θύματα».

Στο ίδιο φύλλο ο αμείλικτος πόλεμος συνεχίζεται, σαρκάζοντας χυδαία, πάνω απ΄όλα, την ερωτική ταυτότητα του Χατζιδάκι και ζητά με δημοσίευμα «Παρακαλούνται όσοι

κατά καιρούς είχαν οποιαδήποτε σχέση με τον Μάνο Χατζιδάκη να μας γράψουν ή να μας τηλεφωνήσουν για τις εμπειρίες τους, προκειμένου να συμπληρώσουμε μια μεγάλη έρευνα που έχουμε ξεκινήσει για την αφεντιά του». 

Ανάμεσα στο «επιτελείο» της κιτρινοδημοσιογραφίας ήταν ο Μάνος Χάρης, ο Αιμίλιος Λιάτσος, η Αγγελική Νικολούλη, ο Άρης Πορτοσάλτε, ο Θοδωρής Δρακάκης ο Γιώργος Μαύρος και άλλοι εκλεκτοί σαλταδόροι.

Σύσσωμο όλο το αληταριό του ΠΑΣΟΚ, βουλευτές και υπουργοί, έσπευσαν να στηρίξουν την Αυριανή με δηλώσεις, τάχαμου, υπέρ της ελευθερίας του τύπου. Όλος ο καλός ο κόσμος παρήλασε από τις κίτρινες σελίδες της κουραδοφυλλάδας: Κ.Λαλιώτης, Μ.Κουτσόγιωργας, Κ.Κουλούρης, Α.Δροσογιάννης, Θ.Πάγκαλος, Μ.Παπαϊωάννου, Δ.Μπέης,  Φ.Πετσάλνικος, Ν.Ψαρουδάκης, Γ.Δασκαλάκης, Π.Ζακολίκος κ.ά και μερικοί ακόμα από τους, ας πούμε, δημοκρατικούς χώρους: Γ.Α.Μαγκάκης, Μ.Δρετάκης, Γ.Ζίγδης, Ν.Κακαουνάκης, Φ.Κουβέλης κ.ά. (αρχίζει να με πιάνει ναυτία)…

Ο τότε, κυβερνητικός εκπρόσωπος  Γιάννης Ρουμπάτης (σήμερα αφεντικό στην ΕΥΠ), δήλωσε: «Ο κ.Χατζιδάκις με τις χθεσινές δηλώσεις του […] προσφέρει κακές υπηρεσίες στη δημοκρατία και προσβάλλει τους χιλιάδες αναγνώστες της εφημερίδας».

Κράτησα για το τέλος τις δηλώσεις συμπαράστασης στην «Αυριανή», του Μανώλη Γλέζου, πρόεδρου της ΕΔΑ (λέμε τώρα), σε συντεταγμένη γραμμή με την τότε πρασινοκυβέρνηση που την λιβάνιζε από το 1981 με τα αντίστοιχα οφίτσια: «Η απροσδόκητη επίθεση του Μάνου Χατζιδάκι ενάντια στην Αυριανή αποδεικνύει ότι, ο συμπαθής πολιτιστικός κύκλος που κινείται γύρω από τον κ.Καραμανλή, έχασε την ψυχραιμία του και βρίσκεται σε απόγνωση. Ο ελληνικός λαός από το 1981, καταδίκασε τη δεξιά και είναι πολύ δύσκολο να επιστρέψουμε πίσω στην περίοδο που τις εφημερίδες τις έκλειναν με τη βία. Οι πνευματικοί άνθρωποι δεν μπορούν με καμια δικαιολογία να προσβάλλουν τους ανθρώπους που τη διαβάζουν με κοσμητικά επίθετα που δεν έχουν σχέση με την πραγματικότητα».

Πάμε να δούμε τι είπε η Μελίνα Μερκούρη, υπουργός πολιτισμού που, λέγεται ότι, αγαπούσε τον Μάνο Χατζιδάκι, το ίδιο και αυτός, και που χωρίς να τον

κατονομάσει, τον σταύρωσε με ταβανόπροκες στην «Αυριανή»: «Δεν είναι δυνατόν στις μέρες μας να βγαίνει κάποιος και να καταφέρεται στην ελευθεροτυπία. Πάλεψα μια ολόκληρη ζωή και παλεύω για την ελευθερία του Τύπου και φυσικά είμαι αντίθετη με το κλείσιμο μιας εφημερίδας. Άλλωστε, το να λέμε να κλείσει οποιαδήποτε εφημερίδα, είναι παράλογο και μπορεί να οδηγήσει σε πιο άγρια πράγματα. Όσο για τη λέξη ‘’φασισμός’’ σήμερα λέγεται εύκολα απ’ όλους, ενώ όταν έπρεπε μόνο μερικοί την είπαν». 

Ναι, Μελινάκι, το πιάσαμε το υπονοούμενο «όταν έπρεπε μόνο μερικοί την είπαν». Ξέρεις, μερικοί την είπαν με τις πράξεις τους και ανάμεσα σ’ αυτούς ήταν και ο Μάνος Χατζιδάκις, ενταγμένος στην ΕΠΟΝ, τότε που εσύ χαριεντιζόσουν με μαυραγορίτες και δοσίλογους, πίνοντας τα ποτά σας στο «Παν», στην οδό Ακαδημίας 4, κάτω ακριβώς από το πολυτελέστατο σπίτι του πάμπλουτου συζύγου σου Π.Χαροκόπου και πίσω σας, ακριβώς πίσω σας, ήταν η οδός Μέρλιν, με το αρχηγείο της Γκεστάμπο, όπου τα βογγητά των συλληφθέντων πατριωτών. κομμουνιστών, αριστερών και δημοκρατών, πνίγονταν στα χάχανα της παρέα σας. 

Συμπαραστάτης στον αγώνα του Μάνου Χατζιδάκι στάθηκε το ΚΚΕ με τον Ριζοσπάστη, όπου σε ένα αφιέρωμα της δημοσιογράφου Σοφίας Αδαμίδου, διαβάζουμε ΚΛΙΚ --->ΕΔΩ

Θα κλείσω με μια επισήμανση  που βρήκα στη «Σελίδα του Νίκου Σαραντάκου» που λέει: «Δέχομαι επίσης ότι ο Χατζιδάκις με την έκκλησή του παραβίασε τη δεοντολογία, αφού (όπως ρητά παραδέχτηκε κι ο ίδιος) εκμεταλλεύτηκε την προβολή της συναυλίας για να προωθήσει μια προσωπική πολιτική εκστρατεία. Ίσως όμως, ήταν ο μόνος τρόπος που έβλεπε για να αντιμετωπίσει έναν πανίσχυρο προπαγανδιστικό μηχανισμό. Και βέβαια, όταν είπε την περίφημη φράση ‘’Η Αυριανή πρέπει να κλείσει’’, δεν εννοούσε να απαγορευτεί με κυβερνητική απόφαση ή να της επιβληθεί λογοκρισία, εννοούσε να πάψει να έχει αναγνώστες και επιρροή».

Κείμενα-Επιμέλεια: Χρήστος Ζουλιάτης

ΔΙΑΒΑΣΤΕ την ανάρτηση για την Μ.Μερκούρη---> ΕΔΩ

Μάνος Χατζιδάκις: Γεννήθηκα στην Ξάνθη, μα η Κρήτη κυκλοφορεί μέσα στο αίμα μου! Μια άγνωστη συνέντευξη.

Μια άγνωστη στους περισσότερους συνέντευξη του Μάνου Χατζιδάκι, που δημοσιεύτηκε στις 26 Αυγούστου 1960, στην ελληνική εφημερίδα «Αίγυπτος (Ταχυδρόμος)» της Αλεξάνδρειας. Δυστυχώς, το όνομα του δημοσιογράφου, που συνομίλησε με τον Χατζιδάκι και απέδωσε τόσο γλαφυρά τα λεγόμενα αλλά και την εικόνα του Μάνου, δεν αναγράφεται στο φύλλο της εφημερίδας.

Η λατρεία για την Κρήτη αναβλύζει τόσο από τα λεγόμενα του μεγάλου συνθέτη, όσο και από τον τρόπο που σχολιάζει ενδιάμεσα ο δημοσιογράφος.

(Σημείωση δική μου: Η ορθογραφία διατηρήθηκε όπως ακριβώς δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα).

Νέος είνε, 33 χρονών ο Χατζιδάκις. Παχύς και στο ανάστημα μέτριος. Το δέρμα του είνε σκούρο και μελαχροινό και κατάμαυρα τα μάτια του. Γλυκειά και απαλή η φωνή του, πειθαρχημένη κυλά και βγαίνει απ΄τα χείλη του, μα όταν υποστηρίζη κάτι, όταν υπογραμμίζη μία φράσι, γίνεται σκληρή, βαρειά σαν χτύπος καμπάνας και τα μάτια του πετούν αστραπές σαν το ατσάλι!

Για ένα που ξέρει να βλέπη, ο Χατζιδάκις, συμπληρώνει τον τέλειο χαρακτήρα του Κρητικού!

-Γεννήθηκα στην Ξάνθη! λέει ο ίδιος. Μα η Κρήτη κυκλοφορεί μέσα στο αίμα μου! Ακούω τις φωνές της, νοιώθω το πέλαγος να δέρνεται και να βογγά στα βράχια της, μυρίζομαι το χώμα της, τα περιβόλια της, χυμά ολοένα η ψυχή μου απάνω της να ρουφήξη δύναμη και ομορφιά…

Ο πατέρας του Χατζιδάκι, ανήσυχη ψυχή σαν όλους τους Κρητικούς, ξεκίνησε μια μέρα να πραγματοποιήσει ένα όνειρο. Να πλουτίση εμπορευόμενος καπνά! Καλή η εποχή, έξυπνος έμπορος ήταν, είχε πείσμα και καρδιά και περίσσεια περηφάνεια, δεν μπορούσε παρά να κερδίση στο πάλαιμα με τη ζωή. Τι Κρητικός ήταν;

Οι άνθρωποι τον θαύμαζαν, τον αγαπούσαν, ήταν μεγάλη η καρδιά του και το μυαλό του σπίθιζε. Γέννησε κι η γυναίκα του, τούδωσε αγόρι, το βάφτισαν, μπήκε στους Χατζιδάκιδες, ένας Μανώλης ακόμη!

-Να πω πως τον ζήλεψε ο Χάρος; Πως πέρασε κάποια φορά έξω από το σπίτι μας άκουσε το κακαριστό γέλοιο του, έσκυψε και είδε την ευτυχία μας και μπήκε; Η συμφορά έπεσε απροσδόκητα, γκρέμισε το σπίτι μας, και μεις, η μητέρα μου κι εγώ, μια σταλιά παιδί, θάψαμε τον πατέρα μου, τα μαζέψαμε και ήρθαμε στην Αθήνα… Το χρυσό όνειρο είχε τελειώσει, η ζωή δεν ήταν τόσο ρόδινη όσο την ξέραμε ως τότε. Η βιοπάλη άρχιζε. Δούλευα και σπούδαζα, κι οι δυσκολίες με πεισμάτωσαν! Τούτα τα προσόντα του Κρητικού, δεν τα ήξερα ποτέ. Κυνηγούσα τα δύσκολα, τα παραπάνω από μένα και τις δυνάμεις μου. Χιλιάδες πρόγονοι που βλάστησαν και τάφηκαν στα χώματα της Κρήτης, ξυπνούσαν μέσα μου και φώναζαν. Δεν ξεκαθάριζα τις πεθυμιές τους, δεν είχα ο ίδιος κατασταλάξει πάνω στη γή, δεν μπορούσα ακόμη να δω και να ξεχωρίσω τους δρομους…

Μεγάλη η γενιά των Χατζιδάκιδων στην Κρήτη, απλώνεται και πιάνει το νησί από τις τέσσερις άκρες του! Κισσαμίτες, Σφακιανοί, Αποκορωνιώτες, Ρεθυμιώτες, Καστρινοί, Μεραμπελιώτες και Γεραπετρίτες, πλούσιοι, φτωχοί, επιστήμονες, στρατιωτικοί. Μια φλέβα που κόπηκε με τον καιρό κομμάτια-κομμάτια κι άλλη θέλουν το «άκης» με «ήττα» κι άλλοι με «γιώτα» να χωρίζουν μεταξύ τους!

-Δέκα πέντε χρονών, κατέβηκα στην Κρήτη, κάθησα καιρό, εντύθηκε η ψυχή μου με τα χρώματά της… Μελέτησα τους ανθρώπους της, το φως της, ένοιωσα τη φοβερή δύναμι αφομοιώσεως που έχει σ’ αυτούς που πρωτοστατούν επάνω της, δέθηκα οριστικά μαζί της! Από παιδί μ’ άρεσε η μουσική, με είχαν μάθει κι έπαιζα πιάνο, μα μόνο σαν πάτησα στην Κρήτη η ψυχή μου κατάλαβε το νόημά της. Άρχισα να συνθέτω, να δημιουργώ, παράξενα συναισθήματα με πλημμύριζαν. Ένα θαύμα είχε γίνει μέσα μου…

-Μεγάλη είναι η κρήτη, έχει Χατζιδάκιδες πολλούς. Ποια η δική σας φύτρα;

-Ηρακλειώτης!… Καστρινός, όπως συνηθίζουν να τους λένε, επειδή παληά, Μεγάλο Κάστρο, έλεγαν το Ηράκλειο… Το δικό μας σόι, έχει πολλούς επιστήμονας και καθηγητάς. Ανθρώπους που ασχολιούνται με την λογοτεχνία και την ποίησι. Απ΄ό,τι έμαθα, δεν είχαμε άλλον μουσικόν.

ΕΜΠΝΕΥΣΕΙΣ ΚΑΙ ΚΡΗΤΙΚΟ ΠΕΙΣΜΑ!

Για να ξεκαθαρίσωμε τα πράγματα, ευθύς από την αρχή, ο Μάνος Χατζιδάκις είναι αφάνταστα προσγειωμένος! Δεν έχει παραξενιές, δεν μυρίζει… σάπια μήλα για να κατεβάσει ιδέες, ούτε βάζει σε παγωμένο νερό τα πόδια του για να του έρθει

έμπνευσις! Είναι απλός και φυσικός άνθρωπος και αντικρύζει τη ζωή γύρω του στις σωστές και φυσικές διαστάσεις της. Κοιμάται ελάχιστες ώρες μα το ξενύχτι του δεν είναι στείρο και αρρωστημένο. Δουλεύει.Δημιουργε!

Σε κάτι τέτοιες ώρες, τον πέτυχα προχθές τα ξημερώματα. Ήθελε, δεν ήθελε, άφησε το μολύβι, παραμέρισε το πεντάγραμμο και μιλήσαμε. ήταν ζεστός ακόμη τότε ο καυγάς με τους …παλιούς, και δεν μπόρεσε να μη μιλήση.

-Δεν ήθελα να πειράξω κανένα, δεν είχα λόγους… Είπα την ιδέα μου, διατύπωσα την γνώμη μου και ξεσηκώθηκε ο κόσμος εναντίον μου! Ο λόγος; Η αφορμή;

-Μα ήταν ανάγκη; Γιατί να γίνη καυγάς;

-Τα είπα και αδιαφορώ! Ξέρω, πώς έχω δίκιο. Κι όταν έχω δίκιο τα βάζω και με το Θεό! Δεν φοβούμαι κανένα!

Τον έβλεπα καθώς μιλούσε και χαιρόμουνα που τούδωσα την αφορμή να θυμώση, να τρικυμίση η ψυχή του, να βαρύνη η φωνή του και να πετάξουν μαύρες αστραπές τα μάτια του. Παμπάλαιοι και μακρινοί πρόγονοι, άγριοι βουνήσιοι Κρητικοί, ξυπνούσαν από τα βάθη των αιώνων και μιλούσαν με τη φωνή του!

-Αυτή ήταν η γνώμη μου… Εγώ έπρεπε να την πω. Κι οι άλλοι να την ακούσουν. Με τις φωνές και τις βρισιές δεν γίνεται συζήτησι. Αποτέλεσμα, πώς σώπασαν; Επειδή δεν πίστευαν σ’ αυτά που υποστήριζαν. Κι επειδή εγώ δεν το βάζω εύκολα κάτω!

Ανακάτεψε στο τραπέζι τα χαρτιά, χτύπησε το μολύβι σαν του έφταιγε εκείνο, άναψε τσιγάρο και κύτταξε απ΄το παράθυρο τη νύχτα π΄άρχιζε να χλωμιάζη. Σώπασε λίγο, μέρεψε η ψυχή του, ήρθε πάλι και γέμισε την καρδιά του το μεγάλο νησί…

-Κάποια μέρα που θα μπορώ να ζω όπως θέλω, θα τραβήξω κατά κάτω! Θα βρω μια γωνιά στον κρητικό παράδεισο και θα ριζώσω!… Άλλος τόπος στον κόσμο δεν υπάρχει. Ζωντανή είναι η Κρήτη, έχει ψυχή, φωνή, φλέβες που τρέχει αίμα ζεστό μέσα τους! Μού τό’πε μια φορά ένας γέρος χωρικός πάνω στην ώρα δυνατού σεισμού, μα το κατάλαβα αργότερα. «Μη φοβάσαι, Μανώλη, ζωντανή είναι η Κρήτη μας, κουνιέται!…» Και δεν είναι μόνο ζωντανή. Παρά και μάγισσα!«Ήπιες νερό από τα σπλάχνα της; Πάει, τέλειωσε! Έγινες σκλάβος της αιώνιος!…»

«ΔΕΝ ΓΡΑΦΩ ΜΟΝΟ ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΔΙΑΒΑΖΩ»

Βλέπω τον πληθωρικό τούτον νέον καλλιτέχνη να μιλή, και πολλές φορές ξεστρατίζει το μυαλό μου δίχως να το θέλω, σ’ άλλα θέματα, σ’ άλλα σκοτεινά προβλήματα που βασανίζουν την ψυχή του ανθρώπου.

Ανάβει και καίγεται καθώς μιλεί, οι φωνές έρχονται από μέσα, αν προσέξεις λίγο μπορεί να βρης και μια αλλοίωσι της φωνής του, μια παράξενη αλλαγή στα χαρακτηριστικά του. Δεν μιλεί αυτός, ξένες είναι οι φωνές κι έρχονται από τα βάθη των αιώνων! Πειρασμοί μεγάλοι που σ΄αναγκάζουν να ρωτήσης:

-Τι ξέρεις για το νησί και τους ανθρώπους του;

-Διαβάζω! Διαβάζω την ιστορία του, όχι την τωρινή, την γεμάτη αίματα και αναστεναγμούς, μα την παλιά…

-Και τι συμπέρασμα βγαίνει;

Γρήγορος ήταν ο διάλογος, στάθηκε και με είδε παραξενεμένος. Χαμογέλασε, πήραν πάλι φόρα τα μάτια του, άνοιξαν θαρρετά, κύτταξαν πέρα τον ουρανό που άσπριζε και η φωνή του κύλησε ανάμεσά μας ήρεμα, καλά στερεωμένη.

-Μελετώντας τα παλιά, καταλήγεις στην μεγάλη αλήθεια. Πως η Κρήτη, δεν έχει αλλάξει στους αιώνες που πέρασαν! Μένει η ίδια, απαράλλαχτη! Η σημερινή ζωή, είναι μια συνέχεια της παλιάς… Οι ίδιοι άνθρωποι που ζούσαν επί Μίνωος, ζουν και τώρα! Πεθαίνουν, θάπτονται, ανασταίνονται, πάλιν οι ίδιοι! Ο κύκλος δεν σταματά. Στα παλιά χρόνια, βρίσκει κανείς τον ίδιο τον σημερινό Κρητικό. Τον άφοβο, που παλεύει με το Χάρο κι όμως κλαίει για την αγάπη του!

Ευκαιρία να ξαναφέρουμε την κουβέντα από την Κρήτη στην Αθήνα, στην έμπνευσι και στην καθημερινή δουλειά του καλλιτέχνη.

-Όταν γράφετε μουσική ή στίχους, έχετε την Κρήτη στο μυαλό σας;

-Δεν θυμούμαι… Μα αν ψάχνετε να δήτε αν με επηρεάζη στις εμπνεύσεις μου η Κρήτη, σας λέω όχι! Άλλο καρδιά, άλλος μουσική, άλλο Κρήτη! Διαβάζω πολύ, γράφω κι αν θέλετε ένα μεγάλο μυστικό δικό μου σας λέγω ότι κανένα από τα τραγούδια μου δεν γεννήθηκε χωρίς αγωνία και κόπο!

Ο Χατζιδάκις στέκεται ειλικρινής και περιγράφει τον εαυτό του με φράσεις κοφτές, αντρίκειες. Δεν φοβάται, ξέρει ότι πατεί στέρεα κι ανεβαίνει τον δύσκολο δρόμο…

-Όποιος γράφει μουσική εύκολα, ή δεν γράφει… μουσική ή κλέβει! Και πρέπει να το καταλάβουμε μια και καλή. Αρκετά έκλεψαν οι παλαιότεροι κι έφτιαξαν κάθε λογής μουσικά «αριστουργήματα!». Καιρός τώρα να δούμε αν μπορούμε να γράψουμε και τίποτα δικό μας. Ελληνικό, και στην έμπνευσι και στη διαπίστωσι!

-Εσείς προσπαθείτε;

-Δεν κάνω άλλο από προσπάθειες! Αυτές που μπορώ. Βάζω πολύ δύναμι, πολύ καρδιά, όλη μου την ψυχή ανάμεσα στις νότες και στους στίχους μου γιατί αγαπώ τον άνθρωπο, τον βιοπαλαιστή, τον φτωχό! Αυτόν έχω στο μυαλό μου όταν γράφω τη μουσική ή τους στίχους! Απλά πράγματα, ένα ποτήρι κρύο νερό, μια δροσερή αυλή και γύρω ένα κλωνάρι γιασεμί, μια γλάστρα βασιλικός!… Έχουν επιτυχία τα τραγούδια μου, ακριβώς γιατί μιλούν κατ’ ευθείαν στην καρδιά μας. Μου λένε για το τραγουδάκι μου ο «Υμηττός», πως δεν περιέχουν τίποτε οι στίχοι του, κι όμως ο λαός που το τραγουδά, βρίσκει εκεί που πρέπει το νόημά του και χαίρεται!
Την συνέντευξη την ξετρύπωσε ένας φίλος που δεν υπάρχει πια, έφυγε στα 47 χρόνια. Αφιερωμένη η ανάρτηση στον άτυχο Γιώργο, γνωστό στο διαδίκτυο ως ALLOU FUN MARX

Επιμέλεια-Παρουσίαση: Χρήστος Ζουλιάτης

Ο Μάνος Χατζιδάκις παίζει στο πιάνο, μόνο για 34 δευτερόλεπτα, το μουσικό θέμα απ' τα "Παιδιά του Πειραιά" για την εκπομπή "Δισκόραμα" της γαλλικής τηλεόρασης, λίγες μόνον ημέρες μετά την θριαμβευτική προβολή της ταινίας "Ποτέ την Κυριακή" του Ζυλ Ντασσέν στο φεστιβάλ των Καννών (Μάϊος 1960).

***********************

Όταν η μουσική ιδιοφυΐα του Μάνου Χατζιδάκι συνάντησε τον τέλειο ποιητικό λόγο του Νίκου Γκάτσου. 50 χρόνια μαζί.

Όταν η μουσική ιδιοφυΐα του Μάνου Χατζιδάκι συνάντησε τον τέλειο ποιητικό λόγο του Νίκου Γκάτσου. Η γνωριμία και η συνεργασία τους που χρονολογείται, από τα μέσα της δεκαετίας του '40, έμελλε να αποτελέσει σταθμό στην ιστορία της Ελληνικής μουσικής, ολοκληρώνοντας από κοινού κύκλους τραγουδιών μοναδικής αξίας, ποιότητας και αισθητικής.

Για 50 σχεδόν χρόνια στενοί φίλοι, συνομιλητές, συνεργάτες. Από την γνωριμία τους το 1942 στο πατάρι του Λουμίδη όπου στην ήδη υπάρχουσα παρέα των ποιητών Βαλαωρίτη, Εγγονόπουλου, Εμπειρίκου, Ελύτη και Γκάτσου προστίθεται ο νεαρός Χατζιδάκις, την Αμοργό που εξέδωσε ο ποιητής το 1943 (Εκδόσεις Αετός), την πρώτη συνεργασία τους με το Ματωμένο γάμο του Λόρκα σε μετάφραση του Γκάτσου και το θρυλικό «Χάρτινο το Φεγγαράκι» που πρωτοερμήνευσε η Μελίνα Μερκούρη στη θεατρική παράσταση του θεάτρου Τέχνης του Κάρολου Κουν, «Λεωφορείο ο Πόθος» το 1948 ως το Θάνατο του Νίκου Γκάτσου το 1992 και τους Αντικατροπτισμούς που κυκλοφόρησαν μετά το θάνατό του το 1993. 

Όταν γνωρίστηκαν ο Χατζιδάκις ήταν στα 17 και ο Γκάτσος στα 28 και όπως έλεγε ο πρώτος: «Ο Γκατσος επηρέασε εμένα και όχι εγώ τον Γκάτσο»

Σε μια συνομιλία με τον Αντώνη Φωστιέρη και τον Θανάση Νιάρχο στο περιοδικό «Η ΛΕΞΗ» (τεύχος 52 Φλεβάρης 1986) ο Χατζιδάκις μιλάει για τη φιλία του με τον Νίκο Γκάτσο:

«Ο Γκάτσος επηρέασε εμένα, όχι εγώ τον Γκάτσο. Εγώ ήμουν

ο μαθητής. Είχα την τύχη να εισπράξω πολύτιμα μαθήματα, ιδίως σε μια περίοδο, μετά την απελευθέρωση, που οι συνομήλικοί του φίλοι έφυγαν στην Ευρώπη, και οι δικοί μου πάλι το ίδιο, και μείναμε οι δυο μας στο πατάρι του “Λουμίδη” ή του “Πικαντίλλυ” να μιλάμε. Ο Γκάτσος μπορεί να δέχτηκε πληροφορίες από μένα, αλλά όχι επιρροή. Και να σας πω μεταξύ των σπουδαίων μαθημάτων ένα παράδειγμα: όταν σε ηλικία εικοσιπέντε ετών έγραψα για την Μαρίκα Κοτοπούλη μουσική για την “Ορέστεια”, είχα κάνει και δυο θαυμάσια μέρη για τις “Χοηφόρες”, λόγω των οποίων απολάμβανα μεγάλο θρίαμβο εις τον κύκλο των ειδικών. Είχε επισημανθεί η σημασία τους, η δε Μαρίκα με λάτρευε εν ονόματι των δύο αυτών μεγάλων στιγμών. Όταν λοιπόν ήρθε και τ’ άκουσε ο Γκάτσος, γύρισε και μου έκανε ένα αυστηρότατο μάθημα: ότι αυτά είναι θαυμάσια, αλλά για τον Ευριπίδη κι όχι για τον Αισχύλο.

Μου δίδαξε ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στο ιερατικό στοιχείο του Αισχύλου – το οποίο αγνοούσα – και στο ύφος του Ευριπίδη, του πιο “σύγχρονου” από τους τρεις τραγικούς. Τότε μάλιστα, για να είμαι ειλικρινής, όπως κάθε μαθητής έτσι κι εγώ λιγάκι θύμωσα, διότι δεν ασπάστηκε τη “μεγαλοφυΐα” μου· αλλά βέβαια αυτό μου έδωσε αφορμή να σκεφτώ και να δω πόσο πράγματι είχε δίκιο και πόσο η δουλειά που είχα κάνει στηριζόταν σε άγνοια του αισχυλικού πνεύματος.

Καταλαβαίνετε, ο Γκάτσος ήταν ένας πολύ αυστηρός φίλος. Μη κοιτάτε τώρα που γίναμε… συνομήλικοι πια – γιατί από μια ηλικία και πέρα, από τα πενήντα και πάνω, οι άνθρωποι γίνονται συνομήλικοι. Αλλά τον καιρό που εγώ ήμουν εικοσάρης – εικοσιπεντάρης, αυτός ήταν μεγάλος και μ’ έβλεπε σα νεαρό. Την εποχή εκείνη στο “Εθνικό Θέατρο” ήταν διευθυντής ο Γιώργος Θεοτοκάς, ο οποίος θαύμαζε πολύ το ταλέντο μου και μ’ άφηνε να κάνω ό,τι μου κάπνιζε. Στο “Όνειρο θερινής νύχτας” μάλιστα, εκτός από τη μουσική ήθελα να κάνω και τη χορογραφία. Ο Θεοτοκάς μου έδωσε να την κάνω. Με μάγεψε το ότι είδα στις αφίσες του “Εθνικού” όχι το: “Μουσική Μάνου Χατζιδάκι” – που το είχα συνηθίσει – αλλά: “Χορογραφίες Μάνου Χατζιδάκι”. Λοιπόν έγινε η πρεμιέρα, όλος ο κόσμος με κοίταζε σαν ένα παιδί θαύμα, σαν τον Σγούρο της εποχής, με συγχαίρανε, έρχεται και ο Γκάτσος πολύ αυστηρός και μου παρατηρεί μπροστά σε όλους: “Ελπίζω να σταματήσεις να κάνεις αυτές τις ανοησίες”. Ο Θεοτοκάς του λέει: “Μα Νίκο, πώς μιλάς έτσι στον Μάνο;”. “Ξέρω, ξέρω” λέει αυτός, μας χαιρέτησε κι έφυγε. Εγώ έμεινα αποσβολωμένος. Ενώ ζούσα έναν θρίαμβο, ξαφνικά έρχεται εκείνος και μου δίνει μια τεράστια ψυχρολουσία. Μια βδομάδα έκανα να μιλήσω μαζί του. Αλλά τελικά κατάλαβα ότι είχε δίκιο. Είχα μεθύσει από την επιτυχία μου σε όλα τα επίπεδα, και έκανα ανοησίες. Αυτά είναι χαρακτηριστικά ανεκδοτολογικά δείγματα. 

Είχα την ευκαιρία να μιλήσω πολλές φορές μαζί του για χιλιάδες θέματα και να μου μάθει να σκέπτομαι ακριβά κι όχι εύκολα. Διότι έπρεπε ν’ ανταποκριθώ στη σκέψη του. Ο Γκάτσος γνωρίζει πολύ περισσότερα από όσα σου αφήνει να καταλάβεις όταν είσαι σε μια κατευθείαν συνομιλία μαζί του. Αυτό είναι ίδιον των σοφών ανθρώπων: δεν σου κάνουνε επίδειξη γνώσεων, σου λένε τ’ απαραίτητα, και σε σένα εναπόκειται ν’ αντιληφθείς ότι αυτά τ’ απαραίτητα εμπεριέχουν βαθύτατη γνώση, και δεν είναι απλώς μια στοιχειώδης έκφραση τυχαίων απόψεων».

Η κοινή τους δισκογραφία

1961: ΕΛΛΑΣ, Η ΧΩΡΑ ΤΩΝ ΟΝΕΙΡΩΝ
1961: Η ΝΑΝΑ ΜΟΥΣΧΟΥΡΗ ΤΡΑΓΟΥΔΑ ΜΑΝΟ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙ No 1
1963: AMERICA AMERICA
1963: ALIKI MY LOVE
1965: ΜΑΤΩΜΕΝΟΣ ΓΑΜΟΣ/ΠΑΡΑΜΥΘΙ ΧΩΡΙΣ ΟΝΟΜΑ
1965: ΠΡΩΤΗ ΕΚΤΕΛΕΣΗ
1966: ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ
1970: ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ
1971: ΤΗΣ ΓΗΣ ΤΟ ΧΡΥΣΑΦΙ
1972: Ο ΜΕΓΑΛΟΣ ΕΡΩΤΙΚΟΣ
1972: ΝΑΝΑ ΜΟΥΣΧΟΥΡΗ: ΣΠΙΤΙ ΜΟΥ ΣΠΙΤΑΚΙ ΜΟΥ
1976: ΑΘΑΝΑΣΙΑ
1976: ΤΑ ΠΑΡΑΛΟΓΑ
1977: ΟΙ ΓΕΙΤΟΝΙΕΣ ΤΟΥ ΦΕΓΓΑΡΙΟΥ/ΧΩΡΙΟΝ Ο ΠΟΘΟΣ
1980: ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΖΟΡΜΠΑΛΑ: ΜΕΘΥΣΜΕΝΟ ΚΟΡΙΤΣΙ
1982: ΠΟΡΝΟΓΡΑΦΙΑ
1983: ΔΗΜΗΤΡΑ ΓΑΛΑΝΗ: ΑΤΕΛΕΙΩΤΟΣ ΔΡΟΜΟΣ
1983: 30 ΣΠΑΝΙΕΣ ΕΡΜΗΝΕΙΕΣ 1955-1965 Νο 1
1983: MEMED MY HAWK
1984: 30 ΣΠΑΝΙΕΣ ΕΡΜΗΝΕΙΕΣ 1955-1965 Νο 2
1984: ΠΑΜΕ ΜΙΑ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΦΕΓΓΑΡΙ
1985: MIKHΣ ΘΕΟΔΩΡΑΚΗΣ - ΜΑΝΟΣ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙΣ: ΣΥΝΑΥΛΙΕΣ ‘61
1985: Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ & Ο ΜΑΝΟΣ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΟΥΝ
1986: ΧΕΙΜΩΝΙΑΤΙΚΟΣ ΗΛΙΟΣ
1986: ΣΚΟΤΕΙΝΗ ΜΗΤΕΡΑ
1986: 4 ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΡΩΜΑΪΚΗ ΑΓΟΡΑ
1986: Ο ΜΑΝΟΣ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙΣ ΣΤΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΑΓΟΡΑ
1986: Η ΜΑΡΙΑ ΦΑΡΑΝΤΟΥΡΗ ΣΤΟ OLYMPIA
1987: Η ΛΑΪΚΗ ΑΓΟΡΑ
1988: ΟΙ ΜΥΘΟΙ ΜΙΑΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ
1988: ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ ΝΤΑΛΑΡΑ
1988: ΣΤΟΝ ΣΕΙΡΙΟ ΥΠΑΡΧΟΥΝΕ ΠΑΙΔΙΑ
1989: ΤΟ ΡΕΣΙΤΑΛ
1993: ΑΝΤΙΚΑΤΟΠΤΡΙΣΜΟΙ
1994: Ο ΜΑΝΟΣ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙΣ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟ
1998: ΧΟΡΟΣ ΜΕ ΤΗ ΣΚΙΑ ΜΟΥ
1998: Η ΝΕΝΑ ΒΕΝΕΤΣΑΝΟΥ ΤΡΑΓΟΥΔΑ ΜΑΝΟ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙ
1999: ΜΑΝΟΣ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙΣ 2000 Μ. Χ.
1999: ΝΑΝΑ ΜΟΥΣΧΟΥΡΗ: ΚΑΠΟΥ ΥΠΑΡΧΕΙ Η ΑΓΑΠΗ ΜΟΥ (BOX)
2004: ΜΕΛΙΝΑ ΤΟΥ ΜΑΝΟΥ
2005: ΑΜΟΡΓΟΣ
2006: ΜΑΝΟΣ ΧΑΤΖΙΔΑΚΙΣ: 4 ΘΕΑΤΡΙΚΟΙ ΜΥΘΟΙ

Τα κείμενα και τα στοιχεία είναι από το Love4Music του φίλου Μανόλη Μαυράκη και τον ευχαριστώ πολύ.

Όλη η δισκογραφία του Μάνου Χατζιδάκι ΕΔΩ

********************************************

Για την επίσημη ιστοσελίδα "Μάνος Χατζιδάκις" κλικ ΕΔΩ

Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΕΦΕΡΗΣ διηγείται ένα περιστατικό που έτυχε στο ΝΙΚΟ ΓΚΑΤΣΟ:

Γύριζε το χειμώνα του '36, σπίτι του από μια ταβέρνα. Ήμουνα στην Κορυτσά και είχα στείλει στην Αθήνα, σε χειρόγραφο, το «Με τον τρόπο του Γ. Σ.». Κατά κακή του τύχη - μολονότι πολύ αθώος, είχε κάποτε ύφος φοβερά βλοσυρό - τον έπιασαν και τον πήγαν στο τμήμα. Τον έψαξαν. Στην τσέπη του το χειρόγραφο.

-Ρε, τι σου 'κανε η Ελλάδα και σε πληγώνει; Κομμουνιστής, ε;

-Μα, κύριε αστυνόμε, δεν το 'γραψα εγώ αυτό, το 'γραψε ο κ. Σ. που είναι πρόξενος.

-Πρόξενος, ε; Τέτοιους προξένους έχουμε. Γι’ αυτό πάμε κατά διαβόλου.

Ευτυχώς βρέθηκαν στις τσέπες του και κάτι άλλα της ίδιας τεχνοτροπίας που αφόπλισαν τους φρουρούς της ησυχίας μας:

-Σ’ αφήνουμε, μωρέ, γιατί είσαι βλάκας, του είπαν όταν τα διάβασαν.

Επιμέλεια κειμένων-Παρουσίαση: Χρήστος Ζουλιάτης

Ο Νίκος Γκάτσος (φοιτητής 1930) στην Ασέα (φωτογραφία από Μαρία Φράγκου)